درسنامه آموزشی علوم تجربی کلاس اول

نکات آموزشی و فعالیت‌های پیشنهادی

1- بچه‌ها خاک می‌سازند.
- چند تکه آجر شکسته شده (چند تکه گلدان شکسته شده)، چند تکه سنگ آذرین (سنگ پا)، مقداری برگ و ساقه‌های خشک، یک هاون فلزی
- دانش‌آموزان قطعات آجر شکسته یا گلدان شکسته را داخل هاون می‌اندازند و آن‌ها را به خوبی می‌کوبند، تا کاملاً به صورت پودر درآیند. آن‌ها را از هاون خارج کنند.
- سپس تکه‌های سنگ پا (یا سنگ‌های آذرین هوازده) را هم به خوبی بکوبند تا آن‌ها هم به صورت ذرات زبر ریز در آیند. آن‌ها را هم از هاون خارج کنند.
- در آخر برگ‌ها و ساقه‌های خشک را هم داخل هاون می‌کوبند تا دیگر شکل برگ و ساقه نداشته باشند.
حالا همه‌ی مواد را با هم مخلوط می‌کنند و یک خاک خوب درست می‌کنند.
احتمالا برخی از دانش آموزان توضیح می‌دهند که خاک در طبیعت چگونه به وجود می‌آید.
و این که خاک بیابان کدام ماده را کم دارند؟ احتمالاً بیشتر دانش آموزان می‌توانند پاسخ دهند خاک جنگل کدام ماده را بیشتر دارند.

2- در 5 ظرف هم شکل خاک بریزید، کمی خاک‌ها را فشار دهید.
- ظرف شماره (1) فقط خاک خشک دارد.
- ظرف شماره (2) خاک کمی مرطوب است.
- ظرف شماره (3) داخل خاک گیاه دارد.
- ظرف شماره (4) خاک خشک
- ظرف شماره (5) خاک خشک

دانش‌آموزی یک بار روی خاک خشک فوت می‌کند، یک بار روی خاک مرطوب و یک بار روی خاک با گیاه.
بیشتر دانش آموزان می‌توانند داده‌هایی برای جلوگیری از هدر رفتن خاک پیشنهاد کنند و احتمالا همه می‌دانند چه موقع هوای شهر پر گرد و غبار خواهد شد.

در مرحله ی بعد روی ظرف (4) به آرامی و با آب‌پاش آب می‌ریزیم و بر روی ظرف (5) با شلنگ.
دانش‌آموزان مقایسه می‌کنند.
برخی دانش آموزان به شیب هم اشاره خواهند کرد.
بیشتر دانش آموزان مقایسه را برای بارندگی هم به کار می‌برند.
همه‌ی دانش آموزان می‌گویند، آبیاری با شلنگ خاک بیشتری را با خود خواهد برد.
غذای ما و همه‌ی جانوران دیگر به وسیله گیاهان درست می‌شود: درست است که ما ممکن است از انواع غذاهای جانوری هم استفاده کنیم ولی به طور غیرمستقیم این غذاها هم به گیاهان وابسته هستند.
کدام جانوران در خاک زندگی می‌کنند: برخی از جانوران به جز خاک محل زندگی دیگری ندارند مانند کرم خاکی ولی برخی جانوران دیگر ممکن است در محل‌های دیگر به جز خاک هم زندگی کنند به طور مثال ممکن است موش داخل تنه‌ی درخت هم زندگی کند.

آیا خاک همه‌ی گلدان‌های خانه‌ی شما باید شبیه به هم باشد؟ باید توجه کنید که معمولاً گیاهان آپارتمانی را از محل‌های مختلف تهیه می‌کنند به طور مثال برخی از گیاهان در خاک‌های رسی خوب رشد می‌کنند و همیشه باید محیط خاکی آن‌ها گلی باشد، برخی از گیاهان در خاک‌هایی که آبکشی خوبی لازم دارند (خاک، ماسه و شن فراوان داشته باشد) برخی به کود فراوان نیاز دارند. بنابراین برخی از دانش آموزان می‌توانند به این موارد اشاره کنند و همه‌ی دانش آموزان لازم نیست که همه‌ی این موارد را بدانند محصولات کشاورزی هم به همین طریق است مثلاً در زمینی که برنج می‌کارند نمی‌شود سیب زمینی کاشت.

آب از کدام خاک زودتر عبور می‌کند؟ عبور کردن آب از خاک به میزان فضاهای خالی خاک وابسته است تقریباً بیشتر دانش آموزان باید به این مورد اشاره کنند ولی باید توجه داشته باشید که میزان فضاهای خالی یک شرط است ولی اگر این فضاها به هم راه نداشته باشند (مانند سنگ پا) آنوفت آب از خاک عبور نخواهد کرد بنابراین شرط لازم این است که فضاها به هم مرتبط باشند این موضوع را فقط تعداد اندکی اشاره می‌کنند (به هنگام ارزشیابی مورد توجه قرار دهید) مسلماً کشاورزان قبل از کشت دانه‌ها زمین را شخم می‌زنند تا بین ذرات خاک فضای خالی ایجاد شود تا آب و هوا به خوبی از آن عبور کند. انتظار می‌رود بیشتر دانش آموزان به این موضوع اشاره کنند.

توجه داشته باشید در این آزمایش لیوان‌ها را از داخل به بیرون با میخ داغ سوراخ کنید. اگر از خارج به داخل سوراخ کنید ممکن است لبه‌های محل سوراخ از خروج آب جلوگیری کنند.

بهتر است خود شما در انتخاب خاک‌ها دخالت کنید تا آزمایش نتیجه‌ی بهتری داشته باشد. مثلاً خاک رس نسبتاً خالص، ماسه‌ی خالص و مخلوطی از رس و ماسه را انتخاب کنید تا دانش‌آموزان موضوع را بهتر درک کنند.
خاک استفاده زیادی برای ما دارد: برخی وسایل خانه با خاک ساخته می‌شوند، سپس آن‌ها را در کوره می‌پزند و رنگ آمیزی می‌کنند و دوباره می‌پزند (قندان- ظروف چینی، کاسه‌ی توالت، دستشویی، سرامیک) به این موارد تقریباً بیشتر دانش آموزان اشاره خواهند کرد. برای کارهای بهتر و ظریف‌تر بهتر است از گل آماده استفاده کنید.

فعالیت پیشنهادی شماره (1)
توجه داشته باشید یک خاک خوب کشاورزی یا باغچه یا گلدان باید نسبتی مساوی از رس، ماسه و گیاخاک باشد. گیاخاک همان باقیمانده‌ی اجزای گیاهان و جانوران است که طوری تغییر کرده باشد که دیگر گیاه و جانور بودن را در آن تشخیص ندهیم در این آزمایش از تکه‌های گلدان‌های شکسته یا آجر برای تهیه‌ی رس استفاده می‌کنیم از سنگ پا برای تولید ماسه و شن و ساقه و برگ خشک را برای قسمت آلی خاک یا همان گیاخاک در نظر گرفته‌ایم. در خود فعالیت به ارزشیابی اشاره شده است.

فعالیت پیشنهادی شماره (2)
هدف از این فعالیت چگونگی از بین رفتن خاک (باد، بارندگی شدید) و راه‌های نگه‌داری از خاک (پوشش گیاهی) است.
بهتر است به هنگام آبیاری با آب پاش و شلنگ یکبار ظرف‌ها را تخت و یکبار شیب‌دار قرار دهید و نقش شیب را هم بیان کنید.
این آزمایش را بیرون از کلاسی انجام دهید، تا گل درست شده کلاس و میز را آلوده نکند.
بهتر است از قبل داخل یک ظرف مقداری ماش یا عدس بکارید.